Gruzija
Postoji zemlja u kojoj tradicionalno i savremeno stoje u neverovatnoj harmoniji, naglašavajući lepotu i posebnost jedno drugom. Zemlja u kojoj gost nije samo putnik, već prijatelj sa kojim se deli trpeza i za kojeg se veruje da nije slučajno baš na Vaš prag stao. Gruzija je drevna hrišćanska zemlja sa velikim brojem crkava i manastira, vekovima skrivenim među planinama, klisurama i zelenim dolinama. Zemlja izuzetno bogate kulture i burne istorije, čiji su tragovi ostali zapisani u drevnim gradovima, tvrđavama, kamenim hramovima i tradiciji koja se i danas brižljivo čuva. Od snežnih vrhova Velikog Kavkaza, preko nepreglednih vinograda Kahetija i gotovo nestvarnih planinskih predela, do živopisnih gradova u kojima se prepliću Istok i Zapad - Gruzija na svakom koraku otkriva neko novo lice. Ali ono što se sa putovanja kroz Gruziju možda najduže pamti jesu njeni ljudi – srdačni domaćini, zatim gostoprimstvo, duga druženja za stolom, dobra hrana i vino. Otkrijte Gruziju – zemlju koja će obuzeti sva Vaša čula.
Gruzija – raskrsnica između Evrope i Azije
Gruzija se nalazi na raskršću Evrope i Azije, u južnom delu Kavkaza. Na istoku izlazi na Crno more, na severu se pruža visoki planinski venac Velikog Kavkaza, na jugu je Mali Kavkaz, a između su visoravni i plodne ravnice. Najduža joj je granica sa Rusijom, a graniči se i sa Turskom, Jermenijom i Azerbejdžanom. Položaj na granici Istoka i Zapada, vekovima je činio ovu zemlju mestom susreta različitih kultura, trgovačkih puteva i velikih carstava. Od svega po malo i do danas je vidljivo ili se oseća u svakodnevnici Gruzije. Ne spada u velike zemlje, površina joj je oko 69.700 km2, a glavni i najveći grad je Tbilisi. Danas ima oko 3,9 miliona stanovnika od kojih gotovo 1.500.000 živi u glavnom gradu. Zvanični jezik je gruzijski. On pripada južnokavkaskoj grupi jezika, a nema dokazanu srodnost sa drugim velikim jezičkim porodicama. Koristi jedinstveno gruzijsko pismo mkhedruli koje ima 33 slova i nema razlike između velikih i malih slova. Većinu stanovništva čine Gruzijci, ali postoji i značajna zajednica Azera, Jermena, Rusa i drugih. Pravoslavno hrišćanstvo ima izuzetno važno mesto u istoriji i kulturi zemlje, što se najbolje može osetiti obilaskom brojnih drevnih crkava i manastira rasutih širom Gruzije. Na relativno malom prostoru Gruzija nudi izuzetnu raznovrsnost pejsaža. Na severu se uzdižu vrhovi Velikog Kavkaza, dok se prema istoku prostiru plodne doline i vinogradi Kahetija. Zapad zemlje izlazi na Crno more, a između planina, šuma, reka i dolina nalaze se stari gradovi, kamene tvrđave i manastiri. Upravo ta raznolikost omogućava da se tokom jednog putovanja upoznaju potpuno različita lica zemlje – od urbanog Tbilisija do netaknute prirode kavkaskih planina. Gruziju, međutim, ne čine samo njeni pejzaži i spomenici. Jedan od najlepših delova putovanja jeste susret sa gruzijskim načinom života. Trpeza - supra, vino i gostoprimstvo duboko su ukorenjeni u lokalnoj tradiciji, a zajednički obrok često se pretvara u dugo druženje uz zdravice i razgovor. I upravo je to ono najvrednije što se iz Gruzije ponese – sećanje na ljude, ukuse, planine i atmosferu zemlje koja brzo prestaje da bude samo još jedna destinacija na mapi već prostor koji mami još jednu posetu.
Gruzija u slici
Putovanje u Gruziju
Jermenija i Gruzija
Sta videti u Gruziji
Tbilisi – grad na raskršću svetova
Tbilisi je glavni i najveći grad Gruzije, smešten u dolini reke Mtkvari ili Kure, kako je zovu oni kojima je teško da nanižu četiri suglasnika jedan pored drugog. Prostire se na desetak brda koja njegovoj panorami daju prepoznatljiv izgled. Osnovan pre više od 1.500 godina, vekovima se nalazio na raskršću trgovačkih puteva između Evrope i Azije, zbog čega se u njegovoj arhitekturi, kulturi i svakodnevnom životu prepliću različiti uticaji. Najšarmantniji deo svakako je Stari Tbilisi koji čini mreža uskih, isprepletanih ulica, starih kuća sa karakterističnim drvenim balkonima, malih trgova, crkava i živopisnih fasada. Iznad starog grada uzdiže se tvrđava Narikala, dok se duž reke smenjuju istorijska zdanja i moderna arhitektura, stvarajući neobičan, ali skladan kontrast. Poseban deo grada predstavlja četvrt Abanotubani, poznata po tradicionalnim sumpornim kupatilima, dok hram Metehi sa litice iznad Kure pruža jedan od najlepših pogleda na stari deo grada. Tbilisi nije grad koji osvaja samo znamenitostima. On osvaja energijom i atmosferom koju čine mirisi gruzijske kuhinje, male vinske kuće, kafei, drveni balkoni, večernja svetla sa odrazom u reci... To je grad u kojem se drevna Gruzija i njen savremeni život susreću na gotovo svakom koraku – i definitivno, idealno mesto za prvi susret sa ovom izuzetnom zemljom.
Hram Metehi
Za Hram Metehi bi mogli reći da je jedno od najfotografisanijih istorijskih mesta Tbilisija, pa često i najprepoznatljiviji detalj. Smešten je na stenovitoj litici iznad reke Kure. Današnja crkva potiče iz 13. veka i predstavlja važan deo gruzijske verske i kulturne baštine. Pored hrama nalazi se spomenik kralju Vahtangu Gorgasaliju, koji se smatra osnivačem Tbilisija. Osnovao ga je baš na ovom mestu jer tu je, kaže predanje, lovio sa svojim sokolom koji je, jureći jarebicu završio u toplom izvoru vode. Samo ime grada i nosi naziv koji u prevodu znači toplo mesto. Sa platoa Metehija pruža se jedan od najlepših pogleda na Stari Tbilisi, njegove šarene balkone, mostove i obale Kure.
Abanotubani – sumporna kupatila Tbilisija
Tu gde je soko kralja Vahtanga otkrio topli izvor vode danas se nalaz najopevaniji deo Tbilisija. Ime mu je Abanotubani i najstarija je gradska četvrt Tbilisija. U njoj se nalaze čuvena sumporna kupatila sa svojim karakterističnim kupolastim krovovima. Prema legendi, upravo su topli mineralni izvori bili razlog za nastanak grada, čije ime potiče od gruzijske reči za toplo. Danas je Abanotubani jedan od najživopisnijih delova Starog Tbilisija, gde se među starim ulicama, kupatilima i tradicionalnim kućama posebno dobro oseća orijentalni šarm i višeslojna istorija gruzijske prestonice. Takođe kultura odlaska u kupatila još uvek je deo svakodnevnice lokalnog stanovništva pa može postati i Vaše iskustvo koje će Vas približiti lokalnom životu grada.
Katedrala Sameba
Katedrala Svete Trojice, poznata kao Sameba, jedan je od novijih simbola savremenog Tbilisija i najveći pravoslavni hram u Gruziji. Gradnja je počela 1995, a završena je 2004. godine u ime obeležavanja 2.000 godina od rođenja Hrista i 1.500 godina autokefalnosti Gruzijske pravoslavne crkve. Smeštena je na uzvišenju, na brdu Elia, a njena zlatna kupola vidi se iz velikog dela Tbilisija i svojom monumentalnom visinom od gotovo 100m dominira panoramom gruzijske prestonice. Sameba predstavlja važno duhovno središte zemlje i centar je gruzijske Patrijaršije. Kompleks uključuje zvonik, manastir, patrijaršijsku rezidenciju, bogosloviju i teološku akademiju, i druge objekte. Iako spolja deluje kao jedna ogromna katedrala, zapravo sadrži i čitav kompleks sa podzemnim crkvama, pa je Sameba mnogo veća i kompleksnija nego što se vidi na prvi pogled. Prostrani kompleks, vrtovi i pogled na Tbilisi čine je jednom od nezaobilaznih znamenitosti grada.
Majka Gruzije – Kartlis Deda
Majka Gruzije ili kako je Gruzini zovu, Kartlis Deda, motri na čitav grad. U jednoj ruci drži tradicionalnu posudu iz koje se ispija vino i očekuje Vas sa iskrenom dobrodošlicom. Njeno gostoprimstvo ćete dugo pamtiti. Ali u drugoj ruci drži spušten mač koji sugeriše da je, poput lavice, spremna da rame uz rame sa muškarcima, brani svoj dom i svoju zemlju. Nalazi se na tvrđavi Narikala, još jednom uzvišenju sa koga je pogled na Tbilisi neverovatan. Do nje možete stići uspinjačom, kratkom panoramskom vožnjom, ali možete joj se lagano približavati i peške, stepenicama iz nekoliko pravaca. Možda je malo zahtevnije na ovaj način, ali bićete nagrađeni otkrivanjem skrovitijih bisera ovog grada - ušuškanih crkava, kafeterija, suvenirnica, bašti...
Hronika Gruzije
Hronika Gruzije je monumentalni memorijalni kompleks nedaleko od centra grada čija gradnja je počela 1985. godine, pred sam kraj Sovjetskog Saveza. Autor je gruzijski vajar Zurab Cereteli. Kompleks čini 16 betonskih stubova, visokih gotovo 30 metara. Stubovi su obloženi bronzom, oblikovanom u reljefe koji nam prenose Gruzijsku hroniku - priče iz istorije, religije, kulture i svakodnvnog života. Impozantna skulptura, dramatična arhitektura i panoramski pogled na ogromno veštačko jezero koje istočni deo Tbilisija snabdeva vodom, ali stanovnicima omogućava i predah i relaksaciju na uređenim delovima obale, čine ovo mesto jednom od najupečatljivijih, ali manje poznatih znamenitosti gruzijske prestonice.
Upliscihe – drevni grad izdubljen u stenama
Upliscihe je jedan od najstarijih gradova Gruzije, uklesan direktno u stenoviti pejsaž iznad reke Mtkvari. Vekovima je bio važno trgovačko i versko središte na putevima koji su povezivali različite delove Kavkaza. Šetnja kroz njegove kamene prolaze otkriva ostatke hramova, dvorana, radionica, skladišta i drevnih ulica. Iako su stene krečnjačke i meke (koliko to stena može da bude) njegova gradnja nije bila laka pa legenda kaže da su ga dubili radnici krampovima čiji je drugi kraj bio od zlata, ako bi, radeći, kramp potrošili do tog dela, zlato su mogli zadržati. Neobičan spoj istorije, arhitekture isklesane u steni i širokih pogleda na okolnu dolinu čini Upliscihe zanimljivim svakom putniku.
Gori – Staljinov muzej
Gori je rodni grad JosifaVisarionoviča Džugašvilija, kojeg većinom znamo kao Čoveka od čelika - Staljina. U ovom gradu čuva se uspomena na ovu, ne tako poetičnu, ali zasigurno kolosalnu figuru istorije XX veka. Staljinov muzej je posvećen njegovom životu i političkoj karijeri. Muzejska postavka obuhvata fotografije, dokumente, lične predmete i druge eksponate koji prate njegov život, političko delovanje i trag koji je ostavio na istoriju čitave Evrope. Poseban kuriozitet Muzeja predstavlja i sačuvana Staljinova kuća u kojoj je jedno vreme živeo kao dečak sa svojim roditeljima, Deo postavke je i njegov lični železnički vagon, kojim je putovao na značajne međunarodne događaje. Poseta muzeju predstavlja zanimljiv susret sa jednom od najkontroverznijih ličnosti istorije 20. veka.
Mcheta – drevna prestonica Gruzije
Mcheta je bila prestonica drevnog gruzijskog kraljevstva Iberije od oko 3. veka p. n. e. do 5. veka n. e. Pre nego što je Tbilisi postao prestonica, političko i kulturno središte zemlje bilo je ovde. Upravo u Mcheti je kralj Mirijan III prihvatio hrišćanstvo početkom 4. veka, čime je Gruzija postala jedna od najranijih hrišćanskih država. Najpoznatija građevina Mchete je katedrala Svetičkoveli - živototvorni stub. Prema legendi, ispod današnje crkve nalazi se grob Svete Sidonije, koja je sahranjena stežući u rukama ogrtač koji je Isus nosio tokom Golgote. Istorijski spomenici Mchete nalaze se na UNESCO listi svetske baštine, a pored katedrale Svetičkoveli i obližnjeg manastira Džvari u Mcheti se nalazi još jedan manastir iz 11. veka - Samtavro. Stari grad, kamene ulice i veličanstveni hramovi daju ovom gradu posebnu atmosferu i šarm.
Manastir Džvari
Džvari znači krst i ovaj manastir se po predanju nalazi na mestu gde je Sveta Nino podigla tri krsta označavajući Gruziju hrišćanskom zemljom. Upravo na mestu jednog od njih podignut je manastir u 6. veku. Uzdiže se na brdu iznad Mchete i predstavlja jedno od najznačajnijih svetih mesta Gruzije. Hram je jedan od najranijih i najpoznatijih primera gruzijske crkve sa centralnim planom i kupolom, odnosno arhitektonskog tipa koji će snažno obeležiti kasniju gruzijsku sakralnu arhitekturu. Manastir se nalazi visoko iznad Mchete, na mestu gde se spajaju reke Mtkvari i Aragvi. Pogled na dve reke i grad jedan je od razloga zbog kojih je Džvari postao jedan od prepoznatljivih pejzaža Gruzije. Takođe u hrišćanskoj tradiciji Gruzije oko Mchete su stvarane asocijacije na Svetu zemlju, a brdo na kojem je Džvari povezivano je simbolički sa Golgotom.
Katedrala Svetičkoveli
Svetičkoveli je veličanstvena katedrala iz 11. veka i jedno od centralnih duhovnih mesta Gruzije. Ime joj znači Živototvorni stub i vezano je za legendu o gradnji crkve koju su nosili stubovi posečenog kedra ispod kojeg je sahranjena Sveta Sidonija sa Hristovim ogrtačem. Današnja građevina potiče iz 11. veka, iz perioda kralja Bagrata IV, ali Sveti stub je deo njenog enterijera. Mcheta je bila prestonica pre Tbilisija, a Svetičkoveli je vekovima bio mesto krunisanja i sahranjivanja gruzijskih kraljeva. Zato njegova uloga nije bila samo verska — bio je povezan i sa državnim identitetom Gruzije. Posebno je zanimljivo što su u katedrali sahranjeni brojni vladari, među njima i Vakhtang Gorgasali, kralj koji se tradicionalno smatra osnivačem Tbilisija
Jezero Žinvali
Žinvali je veliko akumulaciono jezero smešteno među planinama uz stari vojni put koji vodi od Tbilisija preko kavkaskih planina do granice sa Rusijom. Iako mu je namena da snabdeva istočni deo Tbilisija svežom vodom, njegova scenična pozicija i mnoštvo spomenika od kojih se posebno ističe tvrđava Ananuri i spomenik posvećen ratnicima Aragvija učinio ga je pravom izletničkom mekom za Gruzine, a atrakcijom za turiste.
Tvrđava Ananuri
Ananuri je srednjovekovna tvrđava smeštena iznad tirkizne vode jezera Žinvali. Nekadašnje sedište moćnih lokalnih vladara, sastoji se od odbrambenog zida, donžon kule i dve crkve koje svedoče o burnoj prošlosti ovog kraja. Posebno burno je bilo od 17. do početka 19. veka kada je tvrđava bila središte dinastije Aragvi, lokalnih feudalnih vladara koji su imali značajnu moć u istočnoj Gruziji. Istovremeno, njen položaj je bio strateški jer je kontrolisala važan put kroz dolinu Aragvija. Na putu iz Tbilisija prema severu, Ananuri je poslednja stanica pre nego što put uđe dublje u planinski pejzaž, pa je vekovima imala funkciju svojevrsne kapije prema severnom Kavkazu.
Gruzijski vojni put
Gruzijskim vojnim putem vodi jedna od najspektakularnijih ruta kroz Kavkaz, povezujući Tbilisi sa planinskim predelima severne Gruzije. Put prolazi pored jezera Žinvali i tvrđave Ananuri, a zatim se kroz selo Pasanauri postepeno uspinje ka visokim vrhovima Velikog Kavkaza. Duboke klisure, planinske reke, zeleni obronci i vrhovi pod snegom smenjuju se tokom vožnje, zbog čega sam put prema Kazbegiju postaje jedan od najlepših doživljaja prilikom putovanja kroz Gruziju.
Spomenik rusko-gruzijskog prijateljstva
Spomenik rusko-gruzijskog prijateljstva nalazi se na spektakularnom vidikovcu nedaleko od Gudaurija, na oko 2.200 metara nadmorske visine, među planinama Velikog Kavkaza. Monumentalna građevina prepoznatljiva je po velikom kružnom mozaiku koji prikazuje motive iz gruzijske i ruske istorije, književnosti i kulture. Ideja je bila da se predstave veze i prijateljstvo dva naroda. Podignut je 1983. godine, povodom 200 godina od potpisivanja Georgijevskog sporazuma. Zanimljivo je da je spomenik podignut u vreme Sovjetskog Saveza i predstavljao je zvaničnu priču o bratstvu Gruzije i Rusije. Danas se na njega gleda mnogo složenije. Ključ je upravo u Georgijevskom sporazumu. Godine 1783. gruzijsko kraljevstvo Kartli-Kaheti i Rusko carstvo potpisali su sporazum kojim je Gruzija tražila rusku zaštitu. Ono što je u početku trebalo da bude zaštita od okolnih sila kasnije je dovelo do ruske aneksije istočne Gruzije 1801. godine. Zato je danas pomalo paradoksalno stajati pred spomenikom koji slavi „prijateljstvo“, a znati da je istorija odnosa dve zemlje bila daleko komplikovanija. Ali svakako utisak koji na putnika ostavlja poseta ovom spomeniku smeštenom u neverovatnom pejsažu je izuzetno snažan.
Stepancminda – selo u srcu Kavkaza
Stepancminda, nekada poznata kao Kazbegi, malo je planinsko mesto smešteno u okruženju Velikog Kavkaza, nedaleko od granice sa Rusijom. Okružena visokim planinskim vrhovima i dubokim dolinama, predstavlja jedno od najlepših planinskih sela Gruzije. Ono je i polazna tačka za odlazak do čuvene crkve Svete Trojice, poznatije pod imenom Gergeti, od koje se pruža pogled na drugi po visini vrh u Gruziji - Kazbek. Spoj netaknute prirode, planinskih pejzaža i drevnih svetinja recept su za nezaboravnost.
Crkva Svete Trojice ili Gergeti
Kada tragate za programom putovanja u Gruziju često će on slikovno biti predstavljen upravo ovom svetinjom. Crkva Svete Trojice - Gergeti jedan je od najpoznatijih simbola Gruzije. Smeštena je na uzvišenju iznad sela Stepancminda, na oko 2.170 metara nadmorske visine, u veličanstvenom ambijentu Velikog Kavkaza. Podignuta u 14. veku, crkva posebno impresionira svojim položajem – usamljena među planinama, sa moćnim Kazbekom u pozadini. Izgrađena na nepristupačnom terenu bila je mesto gde su se, u kriznim vremenima, sklanjale gruzijske svetinje. Danas je obavezan detalj svakog putničkog itinerera bilo da do nje idete organizovanim džipovima bilo da ste avanturistički nastrojeni pešak ili planinar.
Manastir Bodbe
Manastir Svete Nine u selu Bodbe poznat i pod jednostavnim imenom Bodbe jedno je od najvažnijih hodočasničkih mesta Gruzije. Nalazi se u Kahetiju, najznačajnijem vinskom regionu Gruzije iznad plodne ravnice - Alazani. Ovo je mesto gde se Sveta Nina povukla kada je završila svoju glavnu misiju i učinila Gruziju drugom najstarijom hrišćanskom zemljom na svetu. Ovde je napustila svoj ovozemaljski život i preselila se u večnost. Iako je kralj Mirijan smatrao da njene mošti treba da počivaju u Mcheti, čudom ili reakcijom lokalnog stanovništva, Sveta Nina je sahranjena upravo ovde, a onda je preko njenog groba podignuta crkva. Sudbina kompleksa bila je promenljiva kako su se menjali sistemi koji su upravljali Gruzijom, ali mošti svetiteljke nikada nisu dirane. Veliki broj hodočasnika učionio je da ovaj manastirski kompleks raste i nedavno je dobio i novu impresivnu crkvu. Pored duhovnog značaja, Bodbe osvaja mirnom atmosferom, uređenim vrtovima i prelepim pogledom prema Alazanskoj dolini i planinama u daljini.
Signagi – grad ljubavi
Sighnagi je gradić izuzetne lepote i šarma. Prva njegova (ne)običnost je činjenica da je opasan zidinama koje kao da su trebale da opcrtaju nepristupačni teren na kojem je grad nikao, a ne da štiti njegove stanovnike. Uzane, brdovite uličice ukrašene su sveže restaururanim kućama sa tradicionalnim balkonima, a iza svakog ćoška pogled na dolinu je spektakularan. Sighnagi je i mesto gde se mogu probati razne gruzijske delicije i piti odlično vino, s obzirom da je u srcu najpoznatijeg vinskog regiona Gruzije. Poznat je kao grad ljubavi, jer je u njemu matičarsko zdanje otvoreno 24 sata, 7 dana u nedelji. Da li je to zbog romantično-tužne ljubavne priče najpoznatijeg gruzijskog naivnog umetnika Nika Pirosmanija ili da nemate vremena da dobro preispitate odluku - odlučite sami.
Gruzija zanimljivosti
Vinska kultura stara 8000 godina
Gruzijska kultura obedovanja – supra, ne poznaje brzinu
Gruzijsko gostoprimstvo
Gruzijska kuhinja u kupki od korijandera
Gruzijsko pismo, vizuelni spektakl
Polifono pevanje – ojkače na gruzijski način
Gruzijski nacionalni balet – magija pokreta
Korisne informacije
Koja dokumenta su potrebna za putovanje u Gruziju?
Koja valuta se koristi u Gruziji i kako se plaća?
Koji jezik se govori u Gruziji?
Kolika je vremenska razlika između Srbije i Gruzije?
Kakva je klima i kada je najbolje putovati u Gruziju?
Kakva je gruzijska kuhinja?
Posebno mesto zauzima gruzijsko vino i tradicionalna kultura okupljanja za stolom, poznata kao supra, koja najbolje oslikava čuveno gruzijsko gostoprimstvo.